Zelzate

Zelzate herdenkt de Eerste Wereldoorlog, check onze agenda voor WOI-activiteiten in Zelzate


Zelzate ligt aan de grens met Nederland. Het Kanaal Gent-Terneuzen loopt dwars door de gemeente, die verder geen deelgemeentes heeft. Ga naar www.zelzate.be.


Zelzate tijdens de Groote Oorlog

Als eerste van de Meetjeslandse gemeenten kreeg Zelzate het terugtrekkende Belgische leger over de vloer. Koning Albert I, die vanuit Antwerpen kwam, bracht op 8 oktober 1914 de nacht door in Zelzate en trok nadien met zijn leger richting Eeklo. Op 13 oktober staken de Duitse troepen het kanaal Gent-Terneuzen over en kwamen ze aan in Zelzate en Oosteeklo.

Zelzate maakte tijdens de bezetting deel uit van de Kommandantur Ertvelde en lag als grensgemeente ook aan'Den Doodendraad'. Deze elektrische schrikdraad liep over de volledige grens tussen België en Nederland en moest Belgen beletten om te ontsnappen naar het neutrale Nederland. De Duitse soldaten waren met veel in Zelzate en moesten allemaal ingekwartierd worden. Op de deuren van alle woningen werd het aantal mogelijke logés geschreven.

Als meest oostelijke Meetjeslandse gemeente had Zelzate ook te kampen met vluchtelingen. Deze kwamen vooral uit de omgeving van Antwerpen. De plaatselijke kloosters zorgden ervoor dat de vluchtelingen het broodnodige kregen. Sommige Zelzatenaren probeerden zelf ook te vluchten, vooral naar het neutrale Nederland. Anderen bleven achter om hun kinderen niet in gevaar te brengen.

Om de honger en armoede tegen te gaan werd er een hulpcomité opgericht in Zelzate. Hiervoor stonden de burgemeester en zijn schepenen hun jaarwedde af.

Zelzate moest wegens zijn ligging wat langer wachten op de bevrijding, die uit het westen kwam. Op 1 november 1918 begon de beschieting van Zelzate, de stallen en huizen werden geplunderd. De volgende dag wordt het psychiatrisch instituut Sint-Jan-Baptist leeggeroofd. Alle bruggen en spoorwegen werden opgeblazen. Op 3 november, Ertvelde was dan al in handen van de geallieerden, boden de Duitsers nog hevig weerwerk in Zelzate. Aan het kanaal Gent-Terneuzen werd nog hevig gevochten. Het werd pas stil in Zelzate op de dag van de Wapenstilstand, 11 november 1918. Kort na de middag werden de bevrijders begroet in Zelzate.

Het oorlogsmonument in Zelzate herdenkt de inwoners van de gemeente die zijn omgekomen in beide oorlogen. Tot voor de Tweede Wereldoorlog stonden er bij het monument ook twee kanonnen opgesteld.


Het Meetjesland tijdens de Groote Oorlog

Na de verovering van Het Meetjesland verschoof het slagveld al snel naar de IJzerstreek. Dat wilde echter niet zeggen dat de Meetjeslanders het goed hadden. Een groot deel van het Meetjesland werd ‘Etappengebiet’. Bewoners van het Etappengebiet waren erg beperkt in hun bewegingsvrijheid. Ze mochten het Etappengebiet enkel verlaten als ze in het bezit waren van een speciale Duitse reispas. De goederen en de mankrachten in het Etappengebiet werden grotendeels opgeëist door de Duitsers, soms voor een schamele vergoeding.

Het Etappengebiet werd opgedeeld in verschillende ‘Kommandanturen’. Deze Duitse besturen werden gevestigd in enkele Vlaamse gemeenten en zorgden ervoor dat de gemeenten ten dienste stonden van het Duitse leger. De meeste Meetjeslandse gemeenten vielen onder de Kommandantur in Eeklo of Ertvelde. Een Duitse Kommandant stond aan het roer van een Kommandantur.

In het verloop van de Groote Oorlog werden sommige gemeenten ‘Operationsgebiet’. Dit gebied lag nog dichter bij het front en werd daarom onderworpen aan nog strengere regels. In het ‘Operationsgebiet’ mocht je zelfs nauwelijks je wijk verlaten zonder in het bezit te zijn van een Duits paspoort.

Het Meetjesland was ook een grensstreek, de Duitsers hielden de grens met het neutrale Nederland dan ook goed in de gaten. In 1915 begonnen de bezetters aan een elektrische versperring over de volledige lengte van de Belgisch-Nederlandse grens. Deze werd ‘Den Draad’ of ‘De Doodendraad’ genoemd. In 1917 vreesde de Duitse bezetter voor een geallieerde aanval vanuit het neutrale Nederland. Daarom bouwden ze langs de grens een bunkerlinie, genaamd de ‘Hollandstellung’. De bunkers zie je vandaag nog overal opduiken in het landschap. De aanval kwam er uiteindelijk niet.


Leer over de andere Meetjeslandse gemeenten in Wereldoorlog I

Aalter - Assenede - Eeklo - Evergem - Kaprijke - Knesselare - Lovendegem - Maldegem - Nevele - Sint-Laureins - Waarschoot - Zelzate - Zomergem